Rozporządzenie ELV 2026 – co zmienia i kogo dotyczy

Co zmienia rozporządzenie ELV? Najważniejsze punkty

Nowe przepisy przesuwają punkt ciężkości z samego recyklingu na projektowanie pojazdów. Najważniejsze zmiany to:

• Projektowanie pod demontaż (ekoprojekt) – nowe pojazdy mają być konstruowane tak, by stacje demontażu mogły łatwo usuwać części do ponownego użycia i recyklingu.
• Cele dla recyklatu w tworzywach sztucznych – obowiązkowy, rosnący udział tworzyw z recyklingu w nowych pojazdach.
• Wzmocniona odpowiedzialność producenta (ROP/EPR) – producenci finansują zbiórkę i przetwarzanie pojazdów wycofanych z eksploatacji.
• Cyfrowy paszport pojazdu – zbiór kluczowych danych o materiałach, komponentach i obiegu zamkniętym.
• Zakaz eksportu pojazdów uznanych za odpad – ma ukrócić proceder „znikających aut”.
• Zakaz blokowania napraw aktualizacjami oprogramowania – wydłużenie żywotności pojazdów.
• Szerszy zakres – przepisy obejmą nie tylko auta osobowe, ale też m.in. motocykle, ciężarówki i pojazdy specjalnego przeznaczenia (z wyjątkami).

Kogo dotyczą nowe przepisy ELV?

Rozporządzenie nakłada obowiązki na wszystkie ogniwa łańcucha wartości pojazdu:

• Producenci i importerzy pojazdów – ekoprojekt, dane do demontażu i naprawy, finansowanie systemu zbiórki i zagospodarowania pojazdów, cele recyklatu.
• Organizacje odpowiedzialności producenta (PRO) – skuteczne zbieranie pojazdów wycofanych z eksploatacji przez profesjonalne i licencjonowane podmioty zintegrowane w krajowe sieci, przejrzyste i obiektywne procedury wyboru partnerów.
• Stacje demontażu i punkty zbiórki – nowe wymogi zbiórki, dekontaminacji, demontażu wskazanych komponentów i materiałów.
• Firmy rozdrabniające (shredder) i recyklerzy – identyfikowalność części i materiałów.
• Eksporterzy i komisy – obowiązek wykazania, że pojazd nie jest pojazdem wycofanym z eksploatacji.
• Kierowcy indywidualni – w ograniczonym zakresie; głównie przy sprzedaży pojazdu budzącego wątpliwości co do stanu technicznego.

Rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP/EPR)

Producenci zostaną objęci obowiązkami ROP – będą musieli organizować i pokrywać koszty zbiórki, odzysku i przetwarzania pojazdów wycofanych z eksploatacji. Co istotne, opłaty będą modulowane (ekomodulacja): ich wysokość zależeć będzie m.in. od tego, jak łatwo dany pojazd poddać recyklingowi. To bezpośrednia zachęta do ekoprojektowania. Zadania można realizować samodzielnie lub kolektywnie, przez organizacje odpowiedzialności producenta.

Cele recyklingu tworzyw sztucznych – konkretne liczby

Jednym z filarów rozporządzenia są wiążące cele dotyczące zawartości tworzyw z recyklingu w nowych typach pojazdów:

Dodatkowo co najmniej 20% tego recyklatu musi pochodzić z pojazdów wycofanych z eksploatacji lub zużytych części. W przyszłości Komisja Europejska może wprowadzić analogiczne cele dla stali, aluminium, magnezu oraz surowców krytycznych. Celem jest pobudzenie popytu na surowce wtórne i zmniejszenie zależności od surowców pierwotnych.

Cyfrowy paszport pojazdu

Rozporządzenie wprowadza cyfrowy paszport pojazdu – ustandaryzowany zbiór informacji o materiałach, komponentach i parametrach istotnych dla obiegu zamkniętego. Ma on zwiększyć przejrzystość łańcucha dostaw i ułatwić demontaż, naprawę oraz recykling na końcu cyklu życia pojazdu.

Zakaz eksportu i identyfikowalność części

Aby ograniczyć proceder „znikających aut” (szacuje się, że w UE rocznie znika bez śladu ok. 3,5 mln pojazdów), wprowadzono zakaz eksportu pojazdów uznanych za niedopuszczone do ruchu. Eksporterzy będą musieli wykazać – m.in. przez kontrole techniczne i dokumentację – że wywożony pojazd nie jest pojazdem wycofanym z eksploatacji. Zaostrzono też wymogi identyfikowalności części i materiałów.

Ważna zmiana dla rynku części: przetestowane i certyfikowane części wielokrotnego użytku przestaną być traktowane jako odpad, co ułatwi ich legalny obrót i ponowne wykorzystanie.

Czy Unia każe złomować sprawne auta? Mit kontra fakty

Wokół projektu narosło wiele nieporozumień. Poniżej najważniejsze z nich:

• Mit: „UE zezłomuje mi auto za zużyte klocki czy starość”.
• Fakt: rozporządzenie nie wprowadza granicy wieku ani limitu przebiegu i nie nakazuje złomowania sprawnych aut. O statusie pojazdu decyduje jego faktyczny stan techniczny, a nie metryka.
• Mit: „Sprzedając używane auto, będę musiał udowadniać, że to nie złom”.
• Fakt: obowiązek przedstawienia oceny albo ważnego badania technicznego dotyczy przede wszystkim firm. Transakcje między osobami prywatnymi wymagają takiego dokumentu tylko w szczególnych przypadkach (np. szkoda całkowita).

Ograniczenia napraw budzące najwięcej emocji dotyczą wąskiej grupy przypadków, w których naprawa wymagałaby wymiany elementów skutkującej utratą pierwotnej identyfikacji pojazdu (np. silnika, skrzyni, nadwozia będących podstawą identyfikacji). Dla typowego użytkownika i warsztatu codzienne naprawy pozostają bez zmian.

Od kiedy obowiązuje rozporządzenie ELV? Harmonogram

Co firmy powinny zrobić już teraz? 5 kroków

• Zaktualizuj umowy z PRO i partnerami – realizacja obowiązków w zakresie rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) za pośrednictwem organizacji odpowiedzialności producenta (PRO) daje największe gwarancje skutecznego i niepodważalnego wykonania obowiązków w ramach ROP, zadbaj o przejrzyste, obiektywne kryteria wyboru wymagane przez rozporządzenie.
• Zmapuj swoje obowiązki – ustal, w której roli występujesz (producent, importer, stacja demontażu, eksporter) i które wymogi Cię dotyczą.
• Przygotuj dane techniczne – uporządkuj informacje potrzebne do demontażu, naprawy i recyklingu pod kątem cyfrowego paszportu pojazdu.
• Przejrzyj łańcuch dostaw recyklatu – zaplanuj dojście do progów 15% i 25% tworzyw z recyklingu, w tym min. 20% z pojazdów wycofanych z eksploatacji.
• Zweryfikuj procesy eksportu – wdróż procedury potwierdzania, że pojazd nie jest pojazdem wycofanym z eksploatacji.